Interaktywne Gniezno

informacje, Gniezno, kultura, sport, rozrywka, imprezy, biznes, e-kartki, gniezna, gnieznu, plan miasta, rozkłady, gniezno, komunikacja, katalog, stron, WWW, czat, arena, ogłoszeniainformacje, Gniezno, kultura, sport, rozrywka, imprezy, biznes, e-kartki, gniezna, gnieznu, plan miasta, rozkłady, gniezno, komunikacja, katalog, stron, WWW, czat, arena, ogłoszenia

piątek, 24 listopada 2017 r.
Imieniny: Emmy, Flory, Romana

...powrót na igniezno.pl
Strona główna serwisu
Subskrypcja

rys historyczny
w telegraficznym skrócie
drzwi gnieźnieńskie

rys historyczny ...

Dziś wieże katedry widoczne niemal z każdego miejsca w Gnieźnie przypominają historyczne znaczenie miasta. To tu w Gnieźnie mamy swoje źródło jako naród, stąd także wywodzi się nasza państwowość. Gniazdo kultury i historii to właśnie Gniezno zwane niegdyś Gniezdnem. Naszemu miastu, choć dziś trudno w to uwierzyć, dzieje przypisały szczególną rolę.. W początkach X w. Zaczęło spełniać funkcję centralnego grodu Polan wiodącego plemienia Słowian żyjących na terenach obecnej Polski. Historycy często te rodzącą się organizację państwową nazywają Państwem Gnieźnieńskim. Według zapisów średniowiecznych to już w X wieku Gniezno było najistotniejszym ośrodkiem władzy zwiazanym z rodem Piastów. Początki osady sięgają tu jednak VI i VII wieku, wówczas grodzisko sytuowało się na Wzgórzu Panieńskim obecnie Rynek. Położenie osady na przecięciu głównych szlaków handlowych oraz usytuowanie wśród pagórków i dostatek wody wspierały rozwój pierwszej osady. Bliskość osady na Wzgórzu panieńskim i ośrodka kultu na Wzgórzu Lecha doprowadziły do szybkiego rozwoju. Pod koniec VIII w. Jak mówią odkrycia archeologiczne wzniesiono gród książęcy i podgrodzie. Grodzisko okolono wałami drewniano-ziemnymi. Wzgórze Lecha było już wcześniej plemiennym ośrodkiem kultu słowiańskich bóstw. Odkryte w podziemiach katedry palenisko z ok. VII-VIII w. Ma charakter kultowy, podobnie jak kamienny nasyp pod obecną lokalizacją kościoła św. Jerzego. Najprawdopodobniej nasi pradziadowie czcili głównie bóstwa lunarne.

Nie wykluczone, że wznoszono tu również posągi Światowida. Mimo przypuszczeń trudno stwierdzić na pewno, że pierwsza świątynia chrześcijańska powstała za panowania Lestka już w IX. Mieszko I - pierwszy historycznie udokumentowany władca Polski, tworzył spore terytorialnie państwo przyjmując głownie z pobudek politycznych chrześcijaństwo. Najprawdopodobniej chrzest władcy odbył się w Gnieźnie, w Wielką Sobotę w 966 r. Był on niejako konsekwencją wyboru czeskiej chrześcijanki Dobrawy na żonę księcia. Tym sposobem Mieszko uchronił kraj od narzucenia chrześcijaństwa przez Niemców. Gniezno będąc stolicą, stało się ważnym centrum handlu i rzemiosła. Gród, przejmując chrześcijańska wizję władzy i państwa pełnił podwójną funkcję. Stolica państwa, stała się ośrodkiem chrześcijaństwa.
 

na zdjęciu: podstrzyżyny Mieszka według Grupy Widowisk Historycznych Comes – spektakl z 2005 roku.

Około 970 roku Mieszko na podwalinach oratorium wzniósł okazały kościół. Mniej więcej w miejscu obecnego kościoła św. Jerzego powstał kamienny zamek z przyległą doń kaplicą.

Szczyt świetności „Gród Lecha” przeżywa podczas władzy Bolesława Chrobrego. Wówczas następują istotne fakty historyczne. Władza Bolesława Chrobrego przynosi utworzenie arcybiskupstwa w 999 roku, Zjazd Gnieźnieński związany z wizytą cesarza Ottona III u grobu św. Wojciecha, którego ciało Chrobry złożył w katedrze. W czasie zjazdu zostało oficjalnie ogłoszone powołanie wolą papieża Sylwestra II metropolii kościelnej w Gnieźnie oraz podległych jej biskupstw: w Krakowie, Wrocławiu i Kołobrzegu. Ponadto Otton III obiecał Chrobremu koronę dokonując podczas wizyty symbolicznie aktu nadania władzy.

Świątynię wzniesioną przez Mieszka wyniesiono do rangi katedry. U schyłku życia w 1025 roku Chroby został koronowany jako pierwszy król Polski. Gniezno było także miejscem koronacji kolejnych władców: Mieszka II, Bolesława Śmiałego, Przemysła II i Wacława II Czeskiego. Kolejnym zdarzeniem, które odcisnęło się na losach miasta był Najazd Brzetysława. W 1038 r. Brzetysław książe czeski, złupił Gniezno. Jak podają źródła wywiózł też z katedry relikwie św. Wojciecha. Kazimierz Odnowiciel tuż po najeździe czeskim przenosi stolicę państwa na południe do Krakowa. Tym samym okres wielkiego znaczenia Gniezna dla Polski zamknął się jak dotąd bez powrotnie. Miasto pozostało jeszcze siłą rozpędu i dzięki siedzibie arcybiskupstwa istotnym ośrodkiem sakralnym. W 1192 roku wybucha pożar, który niszczy zamek. Władysław Odonic wznosi nowy częściowo z kamienia a częściowo z cegły, odkryty przez archeologów w nikłej części. Mimo upadku jeszcze za czasów wspomnianego Odonica (lata 1239-1243) Gniezno otrzymuje prawa miejskie. W XIII i XIV w. Miasto lokacyjne otaczają mury, od wschodu także fosa. Miasta posiada trzy bramy: Poznańska zwana też Tumską, Toruńską i Pyzdrską. Kolejne zniszczenie przynoszą w 1331 roku Krzyżacy, paląc część podgrodzia. Jak głosi podanie przed całkowitym zniszczeniem miasta ochronił je jeden z miejscowych ojców Franciszkanów. Kazimierza Wielkiego dba o przywrócenie choćby częściowe rozwoju miasta. Rządów Władysława Jagiełły czynią Gród Piastów istotnym dzięki "stolicy chrześcijaństwa". Gnieźnieńskim arcybiskupom nadaje się od 1419 roku tytuł Prymasa Polski z godnością kardynalską. Każdego roku odbywają się w Gnieźnie jarmarki: św. Wojciecha, św. Andrzeja, św. Bartłomieja św. Trójcy. Nadal nie brak na nich kupców brzeskich, mińsckich i wileńskich przybywają też z: Moraw Flandrii i Włoch. a także z obecnych terenów niemieckich. Początek XVI w. przynosi duży rozwój rzemiosła. Funkcjonuje wówczas tu około 300 warsztatów. Seria pożarów dotyka miasto, Gniezno jednak utrzymuje stabilną pozycję do XVII wieku. Pasmo klęsk powiększa zaraza w 1608 roku oraz kolejne dwa pożary w 1613 i 1670 rroku. Najazdy Szwedów i wojny XVII i XVIII wieku niszczą handel i rzemiosło. Mimo regresji gospodarczej w połowie XVIII w. zaczyna się odbudowa miasta. W 1768 roku Gniezno zostaje Województwem. Miasto wyrasta na drugi po Krakowie ośrodek sztuki. Świetność przeżywa głownie w dziedzinie muzyki. W latach 1787 – 1790 kapelmistrzem i kompozytorem kapeli katedralnej był Wojciech Dankowski. II rozbioru Polski w 1793 roku przynosi okupację Pruską. Lata 1807-1815 to przynależność do Księstwa Warszawskiego. Kongres Wiedeński w 1815 powołuje Wielkie Księstwo Poznańskie w ramach Prus, Gniezno staje się jego częścią. Pożar w 1819 roku narzuca zmiany oblicza Gniezna. Następuje przebudowa Rynku jako takiego zmiana dotyczy też paru ulic wzdłuż obwarowań miejskich, mocno wyeksponowana zostaje katedra. W 1840 roku Ernest Gunther z Leszna zakłada drukarnię, która od 1949 przejmujw Jan Bernard Lange. Gnieźnianie nie pozostają obojętni na zrywy wolnościowe pod juryzdykcją sąsiedniego zaborcy, biorą udział zarówno w Powstaniu Listopadowym 1831 roku jak i w Powstaniu Styczniowym 1861w którym walczy grupa ponad 40 mieszkańców Gniezna. Po upadku powstania pojawiło się wiele przejawów bardziej typowej dla Wielkopolski działalności patriotycznej opartej na pracy organicznej. Działalność około 300 członków organów Hakaty nie zdołała jednak wyeliminować stowarzyszeń samopomocowych. W tym czasie w Gnieźnie prężnie działają: Kółko Rolnicze, Kasa Pożyczkowa dla Miasta Gniezna, oraz prowadzona przez duchowieństwo kasa pożyczkowa UL – Wzajemna Pomoc. Były także organizacje skupiające przemysłowców, ale prowadzące działalność również kulturalno- oświatową: Towarzystwo Młodych Przemysłowców, Gnieźnieńskie Towarzystwo Przemysłowe. W 1887 powołano w Gnieźnie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”. Pojawienie się torów kolejowych podobnie jak w innych miastach otwiera w 1872 roku przed Gnieznem nowe możliwości. Miasto ma teraz dobrą komunikację z Bydgoszczą, poznaniem i Toruniem. Powstaje początek przemysłu. W 1906 roku ks. Piotr Wawrzyniak daje początek Rolnika. Jeszcze w 1906 roku gnieźnianie brali udział w strajkach uczniowskich przeciwko germanizacji w szkole. Po I Wojnie Światowej w wyniku Powstania Wielkopolskiego Gniezno odzyskuje niepodległość i zostaje siedzibą powiatu wydzielonego ze związku powiatowego. Burmistrz staje się prezydentem. W konsekwencji odzyskania wolności wraca herb miasta w postaci orła z koroną. Od początku Powstania Wielkopolskiego - jedynego w historii Polski (obok Powstania Śląskiego) skutecznego zrywu narodowo-wyzwoleńczego mieszkańcy Grodu Lecha brali czynny udział. Już 28 i 29 grudnia 1918 powstańcy zdobywają: ratusz, pocztę i gazownię. Okres międzywojnia to czas rozwoju i odbudowy struktur władzy samorządowej. Między innymi dzięki prężnemu działaniu Uniwersytetu Ludowego w Dalkach Gnieźnieńskich, oraz Seminarium Duchownego miasto staje się silnym centrum oświatowym. To we wspomnianym Uniwersytecie Ludowym kształcą się działacze społeczni oświatowi i kulturalni, wśród nich przyszły premier Stanisław Mikołajczyk.

Czas hitlerowskiej okupacji przypisuje Gniezno do Rejencji Inowrocławskiej. Niemieckie władze czynią z katedry salę koncertową, a z Seminarium szkołę policyjną. Hitlerowcy niszczą postawiony w 1925 roku przed katedrą pomnik Bolesława Chrobrego.

21 stycznia 1945 roku miasto zajmują wojska radzieckie niszcząc niepotrzebnym strzałem część wieży katedry i jeden z jej większych dzwonów. Wyzwolenie spod hitlerowskiego najeźdźcy przynosi zmiany ustrojowe związane z powstaniem satelitarnej do Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich – Polskiej Rzeczy Pospolitej Ludowej. W związku z silną pozycją PSL jako jedynej legalnej opozycji wobec reżymu socjalistycznego i partii robotniczej na terenie Gniezna i okolic wzmagają się działania bezpieki. Po sfałszowanych wyborach w 1947 „władza robotnicza” konsekwentnie dąży do zmniejszania rangi Gniezna jako ciągle silnego ośrodka religijnego. Siedziba prymasów ma się w założeniach władz PRL zmienić w kwitnące proletariackim postępem miasto. Przedwojenna Fabryka Wirówek Różakolskiego zmienia się w państwowy Spomasz, powstają Wielkopolskie Zakłady Obuwia Polania, oraz szyjący koszule Polanex. Trudnym momentem dla rządzącej PZPR jest rok 1966 tysięczna rocznica Chrztu Polskiego staje się mimo wszystko manifestacją chrześcijańskich korzeni gnieźnieńskiej polskości. Kolejna istotna data w dziejach Gniezna wiąże się z wyborem kardynała Karola Wojtyły na Stolicę Apostolską. Gnieźnianie znają biskupa krakowskiego bardzo dobrze, przez wiele lat wspólnie z prymasem tysiąclecia kardynałem Stefanem Wyszyńskim przewodniczył od lat największym gnieźnieńskim uroczystościom kościelnym – Odpustowi św. Wojciecha. Pierwsza wizyta Ojca Świętego Jana Pawła II mimo złowieszczej propagandzie nie tylko miejscowych władz PZPR (rządzącej jeszcze krajem) gromadzi na wszystkich miejscach spotkań ogromne rzesze gnieźnian. Papież przypomina o tym że to Gniezno jest kolebką polskości i chrześcijaństwa na naszych ziemiach. W międzyczasie przed katedrą staje kopia przedwojennego pomnika króla Chrobrego. Po zmianach ustrojowych tzw. „okrągłego stołu” w 1989 Gniezno zaczyna podobnie jak cały kraj trudną reorganizację. W wizerunku miasta zachodzą zmiany odrestaurowano starówkę, zamykając częściowo ruch kołowy. Rynek przestał szpecić asfalt i przystanek autobusowy, zlikwidowano socrealistyczną fontannę przez lata funkcjonująca jako klomb zastępując niezbyt fortunną rzeźbą przestrzenną ze stali piaskowca i granitu. Kongregacja do Spraw Kultu Bożego i Sakramentów nadała Gnieznu oficjalny tytuł "miasta Świętego Wojciecha” (marzec 1994 roku) . W 1997 roku miasto świętuje tysiąclecie śmierci św. Wojciecha.

Przy grobie świętego męczennika modli się papież Jan Paweł II i spotykają się prezydenci 7 państw Europy Środkowowschodniej. Realizacja programu "Polska 2000 - Zjazd Gnieźnieński" zakończyła historię Gniezna do XX wieku. Jednocześnie obchody tysiąclecia Zjazdu Ottońskiego otwierają nowy rozdział dziejów Pierwszej Stolicy Polski. Ostatnim historycznym zdarzeniem jakie zapisało Gniezno w dziejach Polski i Europy jest VI Zjazd Gnieźnieński – Europa Dialogu. Podczas Zjazdu dochodzi do bezprecedensowej modlitwy wzajemnej: Muzułmanów, Chrześcijan i Żydów.



na zdjęciu: muzułmanie polscy pod przewodnictwem Muftiego Tomasza Miśkiewicza modlą się na gnieźnieńskim Rynku za Chrześcijan i Żydów

Rys historyczny miasta opracowany został w oparciu o prace Gabrieli Mikołajczyk, a także o „Gnieźnianina żywot codzienny” Erazm Scholtz, Marek Szczepaniak (Gaudentinum 2002), Der Gott der wandernde Volker – Wilhelm Nyssen/Franz_Peter Sontag (Leipzig 1969), redakcja korzystała także z „Gniezno – zarys dziejów” Jerzy Topolski (Poznań 1979) uwzględniając jednak przekłamania autora wynikające z prosocjalistycznego akcentowania pewnych wydarzeń i umniejszania roli działań duchowieństwa w latach zaboru. Zdjęcia i grafika są dziełem współpracowników igniezno.pl i stanowią prawną własność autorów i firmy Logi.pl. Z wyjątkiem podobizny króla Bolesława Chrobrego za „Poczet Królów i Książąt Polskich – Jan Marejko” ( KAW 1979) i portret Ottona III za Der Gott der wandernden Volker – (Leipzig 1969)

 

 

 

 

 

 

o igniezno.pl | redakcja | reklama | zastrzeżenia prawne | kontakt
© 2004 - 2017 r. igniezno.pl | Wykonanie i opieka Logi.pl